## LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer

###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:1
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:1](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:1)

**האם לקיים בא"י את מנהג יהודי מרוקו שהחזן והקהל מתפללים יחד מוסף והחזן אומר חלק בקול**


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:2
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:2](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:2)

**שאלה**


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:3
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:3](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:3)

ב"ה, יום ב' לחודש תמוז התשכ"ב


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:4
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:4](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:4)

אל כבוד הרה"ג, הראשל"צ והרב הראשי לישראל,
מרן יצחק ב"ר רחמים נסים שליט"א, לשכת הראשון־לציון, ירושלים


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:5
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:5](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:5)

הנני פונה לכב' בשאלה. ואם כי יודעני שכב' רבנו טרוד בטרדות שהזמן גרמן ואין עתו פנוי למתן תשובה, הנני מבקשו בכל מילי דבקשה להואיל לענות לי על שאלתי זו.


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:6
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:6](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:6)

כנהוג בכל בתי כנסיות במדינתנו – מרוקו, במוסף של שבת ויום־טוב אין נוהגים לעשות חזרת הש"ץ. אלא חזן וקהל מתפללים כאחד בקול עד ה"אל הקדוש", ואח"כ חזן מ"רצה" עד סוף התפילה בקול. כך נהגו אבותינו וכך נוהגים אנו כיום בכל בתי כנסיות של עדת יהודי מרוקו בישראל.


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:7
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:7](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:7)

אנו מתפללי ביהכנ"ס "מגן־דוד" בבני־ברק, אף אנו נוהגים כנ"ל. במוסף בשבת אין אנו חוזרים על מוסף. כיון שקמו עוררים על המנהג הנ"ל מתוך ראיות מהש"ע ופוסקים ורבו גם רבו חכמי הקבלה של צפת להטיל בחרם הנוהגים כך.


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:8
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:8](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:8)

אנו מנהג אבותינו בידינו – אבותינו הצדיקים, לקדושים אשר בארץ המה, וגם המה יד להם בקבלה, שאין חוזרים על מוסף.


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:9
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:9](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:9)

ילמדנו רבנו האם מן הדין הוא שננהג כך כפי שאנו נוהגים כיום, או שיש לעשות חזרת הש"ץ למוסף, הגם שחזרה זו הופכת ל"שוק" ובביהכנ"ס אין למצוא מנין המקשיבים ליוצא מפי החזן ועונים לברכות?


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:10
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:10](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:10)

יסלח לי כב' רבנו על הטורח, ותודתי ותודת הצבור נתונה לכב' רבנו. ה' הטוב יבשרהו בשורות טובות וכל מילי דמיטב בזכות תפילת רבים, אמן.


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:11
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:11](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:11)

המתאבק בעפר רגליו,


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:12
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:12](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:12)

הק' שלום דנינו


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:13
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:13](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:13)

רח' רב האי־גאון 6,
בני ברק.


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:14
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:14](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:14)

**תשובה**


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:15
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:15](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:15)

ב"ה, ח' בתמוז התשכ"ב


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:16
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:16](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:16)

לכבוד הר"ר שלום דנינו יצ"ו, בני־ברק


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:17
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:17](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:17)

שלום וישע רב,


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:18
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:18](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:18)

בתשובה למכתבך מיום ב' לחודש זה הריני להודיעך כי מכמה טעמים – שמסיבות טרדותי לא אוכל לפורטם כעת – צריכים אתם לשנות כאן את המנהג שהיה לכם בחו"ל שלא להתפלל תפלת מוסף של שבת ויו"ט בלחש וחזרה, אלא החזן והקהל מתפללים יחד בקול עד הא' הקדוש וכן מרצה ד' ועד הסוף.


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:19
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:19](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:19)

החשש שלא יהיו בין המתפללים עשרה שיקשיבו לחזרת מוסף, לא נראה, דהבאים לבה"כ להתפלל בודאי יראי שמים הם, ואם יסבירו להם בדרכי שלום ובנועם מילים חומר האיסור אם חלילה לא יטו אוזן לחזרה, בודאי יצייתו. ורוב הציבור לא יסירו אוזנם משמוע חזרת מוסף כמו בחזרת שחרית.


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:20
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:20](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:20)

ברם אם ידוע לכם ששינוי המנהג יביא לידי מחלוקת ח"ו, אל תשנו והחזיקו במנהגכם עד מצוא שעת כושר לשינוי המנהג בהסכמת כל היחידים הקבועים בבה"כ¹⁴⁰.

footnotes:
¹⁴⁰ ראה תשובת הרמב"ם סי' רנו, רנח, ולהראב"מ בנו בהמספיק לעובדי השם פכ"ו מהדו' דנה עמ' 195 ואילך, שו"ת המבי"ט ח"ג סי' קצ, נהר מצרים הל' תפלה אות ט (ג ע"ב), כף החיים (סופר) סי' קכד ס"ק ב,ט. וסי' רלד ס"ק ה, נתיבי עם סי' קכד עמ' עד, ובמה שכתבתי בספרי אמרות יוסף עמ' רסח הע' 19 בשם הרב שמ"ש ומגן (ח"א או"ח סי' לז) על מנהג מרוקו וראה עוד בתשובות הרב לעיל סי' י-יא..


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:21
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:21](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:21)

ואדון השלום יפרוס סוכת שלומו עליכם ועלינו ועל כל עמו ישראל אמן.


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:22
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:22](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:22)

בכבוד רב,


###### LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:23
[LaKelal VeLaPerat, Volume III, 20 Prayer 22:23](https://torahapp.org/share/book/LaKelal%20VeLaPerat/s/Volume%20III,_20%20Prayer/r/22:23)

יצחק נסים